كه : « أوّل ما خلق اللّه - تعالى - نورى » . پس معلوم گشت كه : انسان كامل همچون « إنسان العين » آمد ، كه همه به او ديده شد ؛ و او سبب وجود همه گشت . و اگر سايلى پرسد كه : چون موجود اوّل وجود محمّدى بود علما و عينا ، سبب رحمت شد ، تا ديگر موجودات تبع وجود او گشتند ، چگونه است كه اجزاء عالم « 139 » از عرش تا فرش و از ثريا تا ثرى « 140 » اوّلا ظاهر شدند ، و انسان ثانيا موجود گشت ؛ و در خارج بظهور پيوست ؟ ؟ جواب گوييم كه : در علم و در عين ، وجود كامل مقدّم بود ؛ و بواسطهء اضافت رحمت رحمانى كه آن در خارج به صفت عموم و اجمال موصوف است ، همه تبع وجود او شدند ؛ و ليكن به اضافهء رحمت رحيمى ، كه آن صفت خصوص و تفصيل دارد ، اجزاء عالم را به صورت ، تقديم فرمود ، تا تهيئهء امكنه و ترتيب ازمنهء ظهور آن كند در عالم خود ؛ كه : « لولاك لما خلقت الأفلاك [ و برواية : لما خلقت الكون ] بيان تقديم وجود او است صلّى اللّه عليه و آله و سلّم . پس رحمت اجمالى اصل بود كه : « وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ . » « 141 » و رحمت تفصيلى فرع باشد كه : « رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا » . « 142 » . . پس ، اين معنى محقّق گشت كه : نظر الحقّ الى الخلق فرحمهم . فهو الحادث « 143 » الازلىّ و النشأة « 144 » الدّائم الأبدىّ و الكلمة الفاصلة « 145 » الجامعة .

--> ( 139 ) - ن : كه اجرام عالم ( ش ) . ( 140 ) - ن : از ثرى تا ثريا ( ك ) . ( 141 ) - ق ( 21 - 107 ) و ما . ( 142 ) - ق ( 3 - 191 ) ربنا . ( 143 ) - ن : فهو الانسان الحادث ( عف ) . ( 144 ) - ن : و النشء ( عف ) . ( 145 ) - ن : و الكلمة الفاضلة ( ت - ك ) .